DESIGNED BY MIXWEBTEMPLATES

Zanimljivosti

...riječ elektricitet potiče od grčke riječi "ηλεκτρον" (elektron), koja znači ćilibar. Naime, saznanje o elektricitetu potiče iz perioda od 600. godine p.n.e. kada je grčki filozof Tales iz Mileta opisao pojavu da ćilibar, protrljan vunom, privlači lake djeliće materije. Tokom vremena ustanovljeno je da se i drugi materijali mogu naelektrisati: razne vrste smole, tvrda guma, staklo, porcelan i drugi.

...prvi zakon o atmosferskom pritisku formulisao je Robert Bojl. On je sa svojim asistentom Robertom Hukom vršio niz eksperimenata. Ustanovili su da u vakuumu pero i metalni predmet padaju jednakom brzinom i da se zvuk ne prenosi kroz njega. Otkrili su takođe da objekti ne mogu da gore u vakuumu, i da životinje ne mogu da žive u njemu.

...mnogi filozofi i mislioci su pokušavali da odgovore na pitanje „Što je vrijeme?". Sveti Aurelije Avgustin je rekao „Ako me ne pitaš što je vrijeme, znam, ali ako me pitaš, onda ne znam!".
Prvi satovi koji su radili na sistemu tegova i poluga su nastali u XIV vijeku. Riječ sat (clock) potiče od francuske riječi cloche (zvono) jer prvi satovi nisu imali kazaljke već je zvono oglašavalo otkucani sat.
S obzirom da se frekvencija može izmjeriti sa najmanjom mjernom nesigurnošću, sekunda predstavlja najpreciznije realizovanu jedinicu. Vjekovima su ljudi smišljali različite načine da mjere vrijeme od mjerenja pomoću sunca do mjerenja pomoću atomskih časovnika danas. U svijetu se trenutno radi na razvoju optičkih časovnika. Najnoviji časovnici će biti toliko precizni - da su počeli da otkucavaju u trenutku „Velikog Praska" prije 13 biliona godina još uvijek ne bi izgubili nijednu sekundu.

...elektricitet putuje brzinom svjetlosti – više od 300 000 km/s. Ukoliko se nalazi lampa na mjesecu a u kući prekidač, bilo bi potrebno svega 1,28 s da se upali lampa udaljena 384 403 km.

...pritisak vazduha možemo izmjeriti pomoću Toričelijeve cijevi. Standardni atmosferski pritisak na nadmorskoj visini je pritisak stuba žive visine 760 mm pri temperaturi od 0 oC.
U atmosferi, gustina vazduha se mijenja (opada) sa visinom pa se i atmosferski pritisak mijenja sa visinom.
Francuski naučnik Denis Papin otkrio je da, kada se pritisak iznad neke tečnosti snižava, snižava se i njena tačka ključanja, a kada se pritisak povećava, povećava se i njena tačka ključanja. Tačka ključanja vode pri atmosferskom pritisku od 1000 mbar je 100 °C, dok je pri pritisku od 850 mbar (što odgovara visini od oko 1500 m nadmorske visine) tačka ključanja 96 °C, pri 750 mbar (što odgovara visini od oko 3000 m) oko 92 °C, itd.

...treću temperaturnu skalu predložili su 1848. godine Vilijam Tompson i Lord Kelvin koja se zasniva na ideji apsolutne nule. Kelvin je predložio temperaturnu skalu na kojoj 0 stepeni označava teorijski najnižu moguću temperaturu, odnosno temperaturu apsolutne nule. Od 1954. godine Kelvin se definiše kao jedinica za temperaturu u SI sistemu jedinica.

...zlatom se mjeri bogatstvo jedne zemlje i to naročito danas kada je novac samo elektronska šifra u digitalnom svijetu. S obzirom na to da su državne valute nestabilne, zlatu cijena sve više raste jer pruža garanciju nemogućnosti gubitka vrijednosti. Zato je danas u primjeni investiciono zlato.

...u Crnoj Gori je primjena metričkog sistema uvedena Ukazom od 1. januara 1888. godine, ali se na osnovu dostupne arhivske građe može vidjeti da su se „nove (francuske) meterske mjere“ primjenjivale i u prvoj polovini XIX vijeka. Metar se pominje u pismu Petra II Petrovića Njegoša iz 1835. godine, kojim on obavještava okružnog kapetana iz Kotora o pogodbi nekih Crnogoraca za isporuku „80 komada mrežah i dvije stotine metara konopa“.

 ...postoji anegdota koja govori kako je Arhimed otkrio da zlatna kruna, napravljena za kralja Nerona II., nije od čistog zlata. Kada je zlatna kruna u obliku lovorovog lista napravljena, od Arhimeda se zatražilo da utvrdi da li je kruna od čistog zlata ili je nečasni zlatar umiješao i srebro. Pri tom nije smio oštetiti krunu. Problem je bio kako odrediti zapreminu krune pomoću koje bi se uz poznatu masu, odredila gustina zlata. Rješenje je došlo za vrijeme kupanja. Primijetio je da se ulaskom u kadu podigao nivo vode. Shvatio je da je to način kojim bi mogao izračunati zapreminu krune. Djeljenjem mase krune sa njenom zapreminom izračunala bi se gustina metala u kruni. Manja gustina od gustine zlata značilo bi da je zlatu dodato srebro. Našavši rješenje problema, bio je toliko izbuđen da je, zaboravivši se obući, istrčao iz kade na ulicu, vičući Eureka! (grčki - “Eyphka”) - Našao sam! Tako se kontrola zlata vršila prije nove ere. Još u srednjem vijeku je sazrela svijest o potrebi zaštite pojedinca. Zbog toga se u XIII vijeku u mnogim zemljama Evrope javila potreba za zakonskim regulisanjem predmeta od dragocjenih metala.

...jedinstveni sistem mjera koji je propisao vladar prvi put se javlja u Mesopotamiji koja se smatra kolijevkom civilizacije. Arheološka istraživanja su omogućila da se dođe do pramjera koje su slične današnjim, a pramjeru dužine predstavljao je bakarni štap dužine 110,35 cm. Istorijski podaci kazuju da je 1120. godine, Henri I, kralj Engleske, za etalon dužine u njegovoj zemlji proglasio yard koji je bio jednak rastojanju od vrha njegovog nosa do kraja njegove ispružene ruke. U Francuskoj je etalon za stopu definisan kao dužina stope kralja Luja XII. I ovaj etalon je dugo bio u upotrebi, praktično sve do prve definicije metra 1799. godine.

...smatra se da je Santorio Santorio 1612. godine postavio skalu na vazdušni termoskop i tako izumio prvi termometar kao spravu za mjerenje temperature. Usled variranja vazdušnog pritiska ovaj termometar nije bio od koristi jer u to vrijeme nije bio poznat uticaj promjene vazdušnog pritiska na temperaturu i termometar.

...osnovna ideja iz koje je nastao metrički sistem, rodila se za vrijeme francuske revolucije. Francuska akademija nauka predložila je da se prevaziđu dotadašnje promjenjive i prolazne jedinice i da se za jedinicu dužine uzme metar, a za jedinicu mase kilogram. Francuska revolucija je iznjedrila i naučnu revoluciju koja je dovela do jedinstvenog sistema mjera jer je postojala težnja da se napravi sistem „za sve zemlje i sve narode”. Na narednoj slici prikazana je Medalja iskovana povodom obavezne upotrebe metričkog sistema jedinica u Francuskoj od 01.01.1894.godine. Na medalji piše da je metrički sistem obavezan prema zakonu od 04.07.1837. godine.

...koliko ima zlata na svijetu? Pretpostavlja se da zemljina kora sadrži oko 20 milijardi tona zlata, dok se u moru nalazi još oko 8 milijardi tona.
Procjena je da je do sada iskopano oko 100.000 tona od čega oko 80.000 tona u 20. vijeku. Količine dostupne za vađenje iznose još samo 20.000 tona. Najveća nalazišta zlata su u Južnoj Africi gdje se zlato kopa u rudnicima na dubini do 4.000 m, te u zemljama bivšeg SSSR-a gdje su uglavnom površinski kopovi.